Een beeldarchief is soms een geschenk. Een sprekende scène verheldert meer dan een doortimmerd betoog. Voor de Vara maak ik samen met Kees Schaap en Maarten van den Heuvel een drieluik over Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap. Kees vond een fantastisch fragment over Emile Ratelband dat een perfecte illustratie is van onze huidige vrijheidsopvatting. We koesteren een loodzwaar vrijheidsbegrip, overgenomen van de Franse filosoof Jean-Paul Sartre. Hij stelt dat als God niet bestaat, we vrij zijn in de keuzes die we maken. Dat betekent ook dat we volledig verantwoordelijk zijn voor de keuzes die we maken. Vandaag de dag wordt dat vertaald in het geloof dat succes onze eigen verdienste is en falen onze eigen schuld. Een kwestie van vrije keuze.

De scène met Emile Ratelband illustreert perfect hoe pijnlijk deze vrijheidsopvatting is voor mensen onder aan de maatschappelijke ladder. De positiviteitsgoeroe neemt een groep daklozen onder handen. Hij nodigt ze uit om te kiezen voor succes: ‘Tsjakka! Je kunt het!’ Een dakloze vertelt dat hij al twee jaar de straatkrant verkoopt met een motivatie zo groot dat je er een stier mee zou kunnen omleggen. Ratelband wuift het weg. Hij zegt dat de dakloze zichzelf wijsmaakt dat hij van alles probeert, maar dat hij het niet dóet. De dakloze is woedend: ‘Ik héb het gedaan!’ Later zien we de daklozen hun krant aanprijzen met het toverwoord van Ratelband: ‘Tsjakka! De daklozenkrant!’ Het toverwoord klinkt al snel als een smeekbede: ‘Tsjakka? Alsjeblieft? Tsjakka…?’ De bede wordt niet verhoord. Wilskracht is mooi. Maar een beroep op wilskracht om daarmee te kunnen voorbijgaan aan de omstandigheden waarin mensen leven is pathetisch. Dat heeft de positiviteitsgoeroe inmiddels zelf ook ontdekt. Hij wordt ervan verdacht opdracht te hebben gegeven om met een brandbom een anti-kraker uit zijn huis te jagen. Blijkbaar bestaan er omstandigheden die zelfs Ratelband niet de baas kan. Benieuwd of ‘Sorry!’ zijn nieuwe Tsjakka wordt.

Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap. 18, 19 en 20 april 2012 rond 23.00 u Nederland 2 

http://www.mugweb.nl/pietr-hilhorst/succes-is-een-keuze/