Viagra redt mannen. Niet omdat een leven zonder erectie waardeloos is. Nee, ik bedoel het letterlijk. Door Viagra leven mannen langer. Mannen gaan gemiddeld eerder dood dan vrouwen omdat zij minder geneigd zijn om naar de huisarts te gaan. Ze lopen door met vage klachten tot het te laat is en doktoren niets meer voor ze kunnen doen. En toen kwam Viagra. Door Viagra is in de Verenigde Staten het doktersbezoek van mannen toegenomen. Ze gaan voor een recept voor erectiepillen naar de arts, maar die constateert vervolgens dat er veel meer mis is. Volgens Zweeds onderzoek wordt in vier van de vijf gevallen een erectiestoornis veroorzaakt door slechte aderen en een belabberde bloedcirculatie. Een slappe piemel is vaak een voorbode voor een hartaanval.

Viagra heeft zo onbedoeld een positief effect op de levensverwachting van mannen. Niemand had dat voorzien. Succes kan schuilen in bizarre factoren. Neem de daling van de misdaad in de jaren negentig in de Verenigde Staten. Rudy Giuliani, destijds burgemeester van New York en nu presidentskandidaat beweerde steeds dat het succes kwam door zijn beleid van zero tolerance. Uit de hele wereld kwamen politiecommissarissen bij hem op bezoek om zijn succes te kopieren. Maar Stephen Dubner en Steven Levitt schrijven in hun boek Freakonomics dat de daling van de criminaliteit niet te danken is aan het bejubelde zero tolerance. In steden waar geen zero tolerance bestond daalde de criminaliteit evengoed. Ook de toegenomen welvaart of de ontgroening van de bevolking spelen nauwelijks een rol. De belangrijkste oorzaak is volgens hen de legalisering van abortus in 1973. Het leeuwendeel van de criminaliteit wordt gepleegd door jongens tussen de 18 en de 24 die zijn opgegroeid in laag opgeleide, gebroken gezinnen uit achterstandsbuurten. Door de legalisering van abortus zijn veel kinderen die in zulke risico-gezinnen zouden opgroeien, domweg niet geboren. Het gevolg is dat 18 jaar later de criminaliteit afneemt.

Men zegt dat succes vele vaders heeft. Iedereen wil het claimen. Maar eigenlijk is het tegendeel het geval. Naar de oorzaken van succes wordt nauwelijks serieus gekeken. Beleidsmakers denken al te weten waaraan ze het succes te danken hebben: hun eigen geweldige maatregelen. Maar soms schuilt succes in onvermoede factoren. In het publieke debat is ook veel meer aandacht voor de oorzaken van mislukkingen dan voor de oorzaken van succes. Zo kwam onlangs naar buiten dat het ziekteverzuim in het afgelopen kwart eeuw ruim gehalveerd is. Van 10 procent in 1980 tot 4,1 % in 2005. Dat is een gigantisch succes. Ook op het gebied van de huwelijksmigratie is een succesvolle trend zichtbaar. In de afgelopen vijf jaar is het percentage Turkse en Marokkaanse mannen dat trouwt met een bruid uit het land van herkomst gehalveerd. Bij Turken van 56 % in 2001 naar 27 % in 2006. Bij de Marokkanen van 57 % naar 23 %. Ze trouwen nu vooral met Turken en Marokkaanse meisjes die zijn opgegroeid in Nederland.

De hervorming van de ziektewet, de arbeidsongeschiktheidswetten en de immigratiewetgeving lijken dus hun vruchten af te werpen. Toch is die conclusie voorbarig. De scherpe daling van het aantal importbruiden is namelijk al ingezet vóór in 2004 de eisen voor de leeftijd van de bruid (van 18 naar 21) en het inkomen van de bruidegom (van 100 % naar 120 % van het minimum) werden aangescherpt. Hoogstwaarschijnlijk zijn andere factoren veel belangrijker. Zo is het aantal Marokkaanse en Turkse jongeren in Nederland gegroeid. Plastisch uitgedrukt: de binnenlandse huwelijksmarkt is groter. Ook zijn door internet de mogelijkheden om met elkaar in contact te komen en te blijven toegenomen. Een laatste factor is dat een organisatie als Milli Gorus al jaren waarschuwt tegen importhuwelijken omdat die vaak eindigen in een scheiding. Zonder gedegen analyse is het veel te vroeg om te zeggen dat het beleid de oorzaak is van het succes. Ook bij de daling van het ziekteverzuim zijn ongerijmdheden. Waarom is juist het aantal vrouwen dat om psychische klachten niet kan werken, zo ontzettend sterk gedaald? Het Sociaal en Cultureel Planbureau constateert het, maar kan het niet verklaren.

Als we niet begrijpen welke factoren het succes bepalen, kunnen we dat succes ook niet kopiëren. Een onbevangen analyse van de langere levensverwachting van mannen, de daling van het ziekteverzuim, de verminderde populariteit van importbruiden of de daling van de criminaliteit, kan bovendien inspireren tot origineel beleid. Nu ben ik niet direct een voorstander van het aborteren van tienermoeders als ultieme bestrijding van de criminaliteit, maar met het promoten van Viagra om het aantal doden door hart en vaatziekten terug te brengen, is niks mis.

Verschenen in de Volkskrant op 2008-01-15