De moeder weet wel waar hij het over heeft. Ze woont in de Amsterdamse wijk Westerpark en in haar buurt hangt een groepje van vijftien tot twintig Marokkaanse jongens dreigend rond. Het zijn jongens van 8 tot 18. Ze noemt het sarcastisch de weekend academie. De jongsten leren van de oudsten om aan alles schijt te hebben. Vaak blijft het bij treiteren en pesten, maar ze pakken van kinderen speelgoed en snoep af en geven dat vaak niet meer terug. “Dat is gewoon stelen,” voegt ze er voor de duidelijkheid aan toe.

Nu zit de achtjarige jongen, laten we hem Willem noemen, op een gemengde school. Willem heeft Marokkaanse vriendjes. Op het moment dat ik zijn moeder spreek, is hij buiten aan het voetballen met een Marokkaanse vriendje. Daarom heeft ze hem gevraagd of hij ook wil dat zijn vriendjes de wijk worden uitgestuurd. Ze noemt ze bij naam. De jongetjes uit de klas, de jongetjes uit de buurt. Hij kijkt bedenkelijk en antwoordt dan dat hij dat niet wil. Sinds dat ene gesprek is Wilders een issue. Willem is gefascineerd. Als op de tv een spotje langskomt van de PVV roept hij: “Kijk mam, Geert op tv.”

De moeder heeft altijd gehoopt dat Willem doordat hij op een gemengde school zit een gemakkelijke omgang zou ontwikkelen met kinderen met een andere culturele achtergrond. Dat is ook gelukt. Hij treedt ze open tegemoet en speelt met ze. Dat is voor sommige kinderen uit de buurt die niet op een gemengde school zitten anders. Zij weet dat er kinderen zijn die niet meer buiten durven te spelen. Maar desondanks vindt hij het een aantrekkelijk idee om alle Marokkanen het land uit te zetten, om te beginnen uit het Amsterdamse Westerpark. Blijkbaar zijn de etters meer bepalend voor zijn beeldvorming van Marokkanen dan zijn vriendjes. Dat doet pijn.

Willem is het product van acht jaar polarisatie in het maatschappelijk debat over de multiculturele samenleving en de islam. Voor zijn terechte ergernis over de rotjongens die kinderen in de buurt pesten ligt panklaar een eenvoudig interpretatieschema. De etters zijn etters omdat het Marokkanen zijn en dus is het wegsturen van alle Marokkanen de beste manier om van de etters af te komen. Toch zijn ook andere interpretaties mogelijk. De lastpakken zijn om te beginnen vrijwel altijd jongens. Ze vervelen zich. Ze hebben niks om handen. Op school en thuis hebben ze weinig in te brengen, dus is de straat de enige plek waar ze zich kunnen laten gelden.

Zo’n alternatieve interpretatie heeft niets te maken met het ontkennen van de problemen. Het staat buiten kijf dat Marokkaanse jongeren zwaar oververtegenwoordigd zijn in de jongeren zonder perspectief die zich op straat vervelen en zich irritant laten gelden. Die overlast en criminaliteit moet ook worden aangepakt. In het maatschappelijk debat wordt vaak een tegenstelling gemaakt tussen een harde en een softe aanpak. Maar de relevante tegenstelling is niet hard versus soft, maar alert versus laks. Er moet snel worden gereageerd op incidenten en misdaden. Als een jongere die over de schreef gaat pas na een half jaar wordt gestraft heeft het weinig zin. Ook moeten altijd de ouders worden betrokken bij de aanpak van overlastgevers. Dat gebeurt ook in Amsterdam. De Stichting Aanpak Overlast Amsterdam zoekt de ouders desnoods thuis op. Niet omdat ze Marokkaans zijn, maar omdat het niet goed is als kinderen er op straat een andere moraal op na houden dan thuis.

Generaliseren is kwetsend omdat de prettige speelkameraden van Willem opeens op één hoop worden gegooid met de Marokkaanse etters. Wie generaliseert mocht daarom vroeger rekenen op een morele veroordeling. Dat had als nadeel dat mensen dan maar zwegen. Dat is niet goed. Mijn probleem met generaliseren is pragmatischer. Het nodigt uit om te kiezen voor onwerkbare oplossingen. Generaliseren is vooral dom. Maar dat kan je Willem niet verwijten. Zijn hartekreet is slechts een echo van het maatschappelijk debat.