Waar komt die huiver om het te regelen vandaan? Er is een hoogmoedige en een onzalige reden. De hoogmoedige is dat ik eigenlijk verwacht nooit met pensioen te gaan. Mijn vader is op jonge leeftijd overleden en daarom denk ik diep van binnen dat ik de vijfenzestig nooit haal. Doe ik dat wel, dan wil ik een Hofland worden en blijven doorschrijven tot mijn dood. Dat klinkt wel stoer, maar het is geen reden om niks te regelen voor je pensioen. Je kunt immers ook doorschrijven met een pensioen.

De onzalige reden is dat ik al moe word als ik er aan denk. Het vergelijken van alle mogelijkheden is een helse klus. Ik vind het aanschaffen van een nieuwe telefoon al vervelend. Bij financiële producten is het nog veel ingewikkelder. Adviseurs goochelen met belastingvoordelen en verdoezelen de kosten die de verzekeraar in rekening brengt. Verzekeringsproducten zijn volgens onderzoekers wel vijf keer zo duur als de kosten die een pensioenfonds voor het beheer in rekening brengt. Voor je het weet, word je in het pak genaaid. Het kiezen van een pensioen is ook iets anders dan het kiezen van een pizza. Daar kan je eens wat proberen en zo ontdekken wat je lekker vindt. Een oudedagsvoorziening regel je maar één keer. Je hebt er geen ervaring mee en de gevolgen van een foute beslissing openbaren zich pas jaren later. Dat veroorzaakt koudwatervrees.

In de politiek wordt keuzevrijheid verheerlijkt, maar de meeste mensen houden helemaal niet van kiezen. Ze kiezen vaak om niet te kiezen. Als mensen voor hun beleggingshypotheek moeten aangeven of ze in aandelen of in obligaties willen beleggen verdelen ze de inleg fifty-fifty over de twee opties. Is de ene optie een gemengd fonds (half aandelen, half obligaties) en de andere optie 100 % aandelen, dan doen ze nog steeds fifty-fifty. Het gevolg is dat ze dan voor driekwart in aandelen beleggen! Mensen besteden hier minder aandacht aan dan aan de aanschaf van een leuk verjaardagscadeau.

De makkelijkste manier om niet te kiezen is om niks te doen. En dat is precies wat de meerderheid doet van de zelfstandigen zonder personeel. Velen zijn ernstig van plan om een voorziening te treffen voor hun oude dag, maar niet vandaag. In feite hopen ze dat ze tegen de tijd dat ze willen stoppen met werken voldoende geld hebben gespaard om het te kunnen uitzingen met alleen een AOW-uitkering. Maar vrijwel niemand maakt een berekening hoeveel spaargeld je nodig hebt om, als je onverhoopt 87 wordt, toch comfortabel te kunnen blijven leven. Dat heb ik ook nooit gedaan. De conclusie is eigenlijk dat ik ongeschikt ben voor de vrijheid die me wordt geboden.

Nu staat het iedereen vrij om zijn vrijheid te verkwanselen. Krekels als ik merken het vanzelf als het winter wordt. Maar dan is het te laat. Natuurlijk is het legitiem om mensen als ik laksheid te verwijten. Eigen schuld dikke bult, had ik maar iets moeten regelen. Maar de samenleving wordt er niet prettiger op met al die arme bejaarden. Inmiddels zijn er 750.000 zelfstandigen en het aantal groeit nog elk jaar. Is het niet verstandiger om hen tegen hun eigen laksheid in bescherming te nemen?

De simpelste manier om dat te doen is om zelfstandigen automatisch te laten deelnemen aan een basispensioen. Ze leggen daarbij een vast percentage in van de omzet van het afgelopen jaar. Ze kunnen dat percentage op eigen verzoek verhogen of verlagen. Het is een individuele spaarpot met dezelfde fiscale voordelen als een gewoon pensioen. Maar elke zelfstandige heeft wel het recht om eruit te stappen. Zelfstandigen die niets liever doen dan hun financiële lot in eigen hand te nemen en slimme constructies te bedenken kunnen hun gang gaan. Maar gemakzuchtige mensen worden zo niet langer slachtoffer van hun eigen laksheid. Om te voorkomen dat zij in de toekomst in armoe moeten leven, moeten we nu optreden. Als het om hun financiële toekomst gaat zijn zelfstandigen niet zo zelfstandig als ze zelf denken.