“Nooit een mooi verhaal kapot checken.”

Martin van Amerongen

Martin van Amerongen is dood. Wij kunnen dus niet controleren of de voormalige hoofdredacteur van de Groene Amsterdammer het echt heeft gezegd. Maar zijn woorden geven zo mooi een bepaalde journalistieke houding aan dat als hij het niet deed, ze gezegd had moeten hebben. In deze rubriek hebben we steevast gedaan wat van Amerongen afraadt: we hebben mooie verhalen kapot gecheckt. En niet alleen mooie verhalen van journalisten, maar ook van onderzoekers en politici. In deze laatste aflevering een terugblik.

De meeste berichten vallen in de categorie ‘te mooi om waar te zijn’. Wie wil nou niet dat kanker een chronische ziekte wordt? Wie hoopt niet dat de aanpak van veelplegers effectief is? En wie wil nou niet zonder schuldgevoel vliegen? Zou het dus niet prachtig zijn als we binnenkort op biobrandstof kunnen vliegen? We willen zo graag dat het waar is dat een kleine strohalm met liefde wordt aangegrepen voor een forse claim. Dan moet je niet malen om details en zeker niet een onderzoek gaan uitpluizen. Veel journalisten hebben sowieso moeite met cijfers. Zo kan het gebeuren dat een journalist concludeert dat meer dan 100 % van de veelplegers is genezen!

Nieuws moet tegenwoordig mensen niet alleen informeren, maar ze ook raken. Dat kan met goed nieuws, maar ook met berichten die zo huiveringwekkend zijn dat ze wel waar moeten zijn. Bij een recente politie-inval in Amsterdam Zuid-Oost sprongen verdachten naar beneden. De Volkskrant (14-5-2009) laat een buurtbewoonster aan het woord die de sprong verklaart uit de ongeschreven regel onder Nigeriaanse criminelen: “don’t get caught by police. Wie toch wordt gepakt en hier zijn voor Nigeriaanse begrippen milde straf uitzit, wordt als hij vrijkomt alsnog geliquideerd.” Als ze gelijk heeft worden Nigerianen bij bosjes afgeknald, maar van de tientallen bekende liquidaties van de afgelopen jaren was er maar één Nigeriaan, Eugène Ugwumgbor, en die kwam niet net uit de gevangenis.

Andere berichten vielen in de categorie ‘als ik het niet dacht’. Nieuws sluit soms zo naadloos aan bij onze verwachtingen dat we onze kritische vermogens laten varen. We kunnen ons heel goed voorstellen dat mensen die buiten roken geluidsoverlast veroorzaken en dus lijkt het logisch dat door het rookverbod de geluidsoverlast is toegenomen. Pas bij nadere beschouwing blijken de klachten (en zoveel waren het er niet) vooral te gaan over geluid van terrassen en niet van rokers. Een recent voorbeeld van ‘als ik het niet dacht’ is de column van Theodor Holman (Parool 19-5-2009). Hij spreekt zijn verbazing uit over het feit dat in de kieswijzer van de NOS de PVV niet is meegenomen. Het lijkt zijn bangste vermoedens over de linkse kerk te bevestigen en dus ziet hij over het hoofd dat de PVV zelf niet heeft willen meewerken aan de enquête. Op de site staat dit ook duidelijk vermeld.

Mooie onzin vormen ook de 1 + 1 = 2 verklaringen. Als twee verschijnselen zich tegelijkertijd voordien, ligt de verleiding op de loer om te concluderen dat het een de oorzaak van het ander. Als de hersenen van topvoetballers anders werken, zal hun succes wel het gevolg zijn van hun hersenstructuur! Als het crisis is en de verkoop van kroketten stijgt, komt die stijging doordat mensen zoals de snackfabrikant zei “een beetje troost zoeken in dat soort producten.”

Een laatste categorie is die van de ‘ware onzin’. Vooral politici blinken uit in beweringen die feitelijk correct zijn en toch een totaal verkeerd beeld oproepen. Als je alleen zegt wat Nederlanders afdragen aan Brussel, zonder te kijken wat mensen terugkrijgen, zoals de PVV doet, klinkt dat al snel als een hoog bedrag. Het is waar dat 61,6 % bij het referendum heeft tegengestemd, maar het is niet zo dat die mensen allemaal Minder Brussel willen, zoals de SP beweert.

De waarheid blijkt vaak kneedbaar, de economische werkelijkheid is dat niet. Vanwege de crisis moet Intermediair bezuinigen en verdwijnt deze rubriek. Wij gaan daarom elders door met onze jacht op onzin, lariekoek en apekool, want nieuws kapot checken blijft mooie verhalen opleveren.