61,6 % Nederland wil minder Brussel (SP)

De campagne voor de Europese Verkiezingen is begonnen. De SP wil van deze verkiezingen een tweede referendum over Europa maken. De partij is verbolgen dat het verdrag van Lissabon, de opvolger van de verworpen grondwet, niet per referendum is voorgelegd aan de bevolking terwijl dat bijvoorbeeld wel door de Partij van de Arbeid was beloofd. De kiezer moet daarom de verkiezingen gebruiken om zijn mening alsnog kenbaar te maken. Zoals in het verkiezingsprogramma staat: “De 4de juni wordt een historische dag. U kunt dan de verkiezing van het Europees Parlement gebruiken als een referendum. Daarin beslist u hoe we verder moeten met Europa. Op 4 juni 2009 kiest u vóór of tegen de overdracht van nog meer Nederlandse bevoegdheden aan Brussel.”

Bij deze campagne hoort ook de leus 61,6 % Nederland wil minder Brussel. Het genoemde percentage verwijst naar het aantal tegenstemmers bij het referendum in 2005. De SP meent te weten waarom kiezers tegen de grondwet hebben gestemd. Maar was dat omdat zij minder Brussel willen? Het ingewikkelde aan een referendum is dat mensen maar uit twee smaken kunnen kiezen. Je bent voor of je bent tegen. De redenen waarom mensen tegen zijn, lopen uiteen. Je kunt ook tegen de grondwet hebben gestemd omdat je de voorgestelde versterking van het Europese parlement niet ver genoeg vond gaan.

Het onderzoeksbureau TNS Nipo heeft destijds onderzoek gedaan naar de motieven van de nee-stemmers. De meest genoemde reden (32 %) was een gebrek aan informatie. Mensen wilden domweg geen ja zeggen tegen iets waarvan ze niet wisten wat het inhield. Slechts één op de vijf tegenstemmers gaf als reden op dat hij bang was voor het verlies van de nationale soevereiniteit. Voor weer anderen (14%) was het referendum een manier om hun onvrede te etaleren over het kabinet Balkenende II. Andere genoemde redenen waren dat Nederland teveel betaalt, de Europese integratie is doorgeschoten, angst voor banenverlies, de tekortschietende democratische controle, de toetreding van Turkije en dat Europa slecht voor dieren zou zijn. Kun je al deze redenen samenvatten als minder Brussel?

‘Minder Brussel’ is een mooie kreet, maar een vaag begrip. In ieder geval is het niet zo dat de meerderheid van de Nederlandse bevolking uit de Europese Unie wil stappen. Uit diverse onderzoeken blijkt dat er een comfortabele meerderheid bestaat voor het lidmaatschap van de EU. De SP is daar zelf ook voorstander van. Uit het Continu Onderzoek Burgerperspectieven van het Sociaal en Cultureel Planbureau blijkt de steun voor Europa te zijn toegenomen. Of dat door de kredietcrisis komt, kunnen de onderzoekers niet zeggen. Ze constateren vooral een enorme onverschilligheid onder de burgers ten aanzien van Europa.

Volgens het verkiezingsprogramma betekent minder Brussel een keuze tegen de overdracht van ‘nog meer bevoegdheden’ naar Brussel. Het ingewikkelde is alleen dat het Europese parlement daar niet over gaat. Het zijn de nationale parlementen die besluiten over de overdracht van bevoegdheden aan de Europese Unie. Het besluit over de definitieve deelname aan de euro is in Den Haag genomen. En hetzelfde geldt voor Europese verdragen over vrij verkeer van goederen en diensten of over afspraken voor een gemeenschappelijke aanpak van immigratie, criminaliteit of terrorisme.

De leus dat we niet nog meer bevoegdheden aan Brussel willen overdragen hoort thuis in de verkiezingsprogramma voor de Tweede Kamer. De ironie is dat juist door het verloren referendum de beoogde versterking van de positie van het Europese parlement niet is doorgegaan. Zo zou volgens de grondwet het parlement bij verdragsherzieningen een initiatiefrecht krijgen. Het zou ook de voorzitter van de Europese commissie gaan kiezen. Electoraal kan het slim zijn om de verkiezingen voor te stellen als een referendum en de SP als de partij die de stem van het volk kent, maar zo simpel ligt het niet. Zelfs domweg tegen zijn, is blijkbaar zo gemakkelijk nog niet.