“Ik denk dat mensen in deze tijden een beetje troost zoeken in dit soort producten.’

Boele de Jong, financieel directeur Royaan, de fabrikant van Van Dobben en Kwekkeboom

Het stond pontificaal op de voorpagina van de Volkskrant: “De Nederlander slaat zich door de crisis met bitterbal en kroket.” (2-3-2009). De krant wilde een portret maken van een bedrijf waarmee het ondanks de crisis goed ging. En het gaat goed met Royaan. Hun omzet is flink gegroeid. De verkoop van bitterballen is wel met 60% gestegen. Maar zou dat nou echt door de crisis komen?

Na enig speurwerk blijkt dat ook vorig jaar de omzet van Royaan sterk steeg; de verkoop van kroketten met 25 % en van bitterballen met 46 %. En toen was er nog helemaal geen crisis. Of zochten mensen toen een beetje troost voor de voorspoed? In het artikel wordt naast de ‘verklaring’ van Boele de Jong geschermd met harde feiten van een marktonderzoeksbureau. Dus bellen we met Ronald Laureijsen van IRI Nederland. Hij licht de aangehaalde cijfers toe. “De omzet van kroketten is in 2008 gestegen met 6,6%, die van bitterballen met 13,2%.” Maar de totale omzetgroei in de supermarkt was 6,5 % al kwam dat deels door grondstofprijsstijgingen. Bovendien is de groei van de bitterballenomzet niet het grootst in het vierde kwartaal van 2008, wat je toch zou verwachten als mensen door de crisis troost zochten bij de bitterbal. Laureijsen: “We merken in de supermarkt eigenlijk nog vrij weinig van de crisis. We verwachten dat pas in de loop van het jaar.”

Dan de andere harde bron uit het artikel. Volgens de Volkskrant bevestigen CBS cijfers de bewering van De Jong. “Waar de gehele horeca in het laatste kwartaal van 2008 een omzetdaling liet zien, groeide de omzet van cafetaria’s met 1,8 %.” Maar uit de cijfers van het CBS blijkt die omzetstijging het gevolg te zijn van een prijsstijging van 3,2%. Het volume daalde met 1 %. Mensen kochten dus minder in de snackbar!

Dus nemen we contact op met Boele de Jong. Hij wil niks zeggen en stuurt ons door naar de persvoorlichter. Maartje Douma bevestigt de groei van vorig jaar, maar benadrukt dat de groei nu nog groter is. Haar verklaring is veel breder dan mensen die troost zoeken in een bitterbal. Ze praat over een retrotrend. De terugkeer van Bananasplit en Zeg ‘ns Aaa passen daar ook in. Nadat consumenten eerst allerlei exotische producten gingen kopen, zoals sushi’s, keren ze nu terug naar vertrouwde Hollandse producten als de bitterbal. Een andere trend is dat mensen meer thuis voor de buis blijven. “Ook in dit huiselijke tafereel passen de kroket en de bitterbal.” Het zijn geen wetenschappelijke verklaringen, maar wel gebaseerd “op trendwatchers die daar de hele dag mee bezig zijn.” Verder vertelt Douma trots dat ze vorig jaar een nieuwe verpakking hebben geïntroduceerd, een nieuwe PR campagne en radiocommercials. Ook dat verklaart misschien de groei.

Het bericht in de Volkskrant is een klassiek voorbeeld van met de trend meeschrijven. Alles wordt tegenwoordig het gevolg van de crisis. Trouw (5-1-2009) liet een verkeerspsycholoog uit Groningen aan het woord die de daling van de verkeersboetes in 2008 jaar verklaarde uit de neiging van mensen om in tijden van crisis voorzichtiger te zijn. Of zou het te maken hebben met de verhoging vorig jaar van de boetes met 20 %? In de Volkskrant (3-3-2009) werd gesteld dat “ook onder studenten lenen uit is.” In het vervolg van het artikel blijkt dat het aantal studieleningen met 4% is toegenomen! Zelfs de kindermishandeling dreigt door de crisis toe te nemen. ,,Het is niet zo dat als de bankrekening rood staat er meteen gemept wordt, maar tegelijkertijd kan een recessie de spanning in een gezin enorm doen toenemen,'' zegt Herman Baartman, emeritus hoogleraar preventie kindermishandeling. (AD 17-2-2009). De crisis heeft in ieder geval geen einde gemaakt aan de creativiteit van journalisten en ondernemers.